Cienkie plasterki ziemniaków, duszone w kremowym sosie ze śmietanki i mleka z czosnkiem, pod ciężarem warstwy sera zamieniają się w aksamitny gratin z apetycznie złocistą skórką. To doskonały dodatek i pełnoprawne danie na przytulną rodzinną kolację — proste w przygotowaniu, o głębokim, śmietankowym smaku i wyraźnym aromacie gałki muszkatołowej oraz tymianku.
Składniki
- Ziemniaki — 1 kg
- Śmietanka 20–33% — 300 ml
- Mleko — 200 ml
- Twardy ser (gruyère, emmentaler, cheddar) — 150 g, starty
- Masło — 30 g
- Czosnek — 2 ząbki
- Sól — 1 łyżeczka
- Pieprz czarny mielony — 0,5 łyżeczki
- Gałka muszkatołowa mielona — 0,25 łyżeczki
- Świeży tymianek (opcjonalnie) — 1 łyżeczka listków
Przepis krok po kroku
- Nagrzej piekarnik do 180°C (góra/dół). Formę do zapiekania 22×28 cm natłuść połową masła.
- Ziemniaki obierz i pokrój w bardzo cienkie plasterki, 2–3 mm (najwygodniej na mandolinie). Nie płucz ich — skrobia pomoże zagęścić sos.
- Czosnek drobno posiekaj. W rondelku połącz śmietankę i mleko, dodaj czosnek, sól, pieprz i gałkę muszkatołową. Podgrzewaj do pierwszych bąbelków, nie doprowadzaj do wrzenia.
- Na dno formy ułóż połowę ziemniaków na zakładkę. Zalej połową gorącego sosu śmietanowo-mlecznego, posyp połową sera i odrobiną tymianku.
- Na wierzchu rozłóż pozostałe ziemniaki i zalej je resztą sosu. Przykryj formę folią, zostawiając niewielki zakład.
- Piecz 40 minut pod folią, następnie zdejmij folię, rozłóż na wierzchu resztę sera i kawałki pozostałego masła.
- Wstaw z powrotem do piekarnika na kolejne 20 minut, aż wierzch się zrumieni, a ziemniaki będą całkowicie miękkie — nóż powinien wchodzić bez oporu.
- Odstaw gratin na 10 minut, aby sos się ustabilizował, po czym porcjuj i podawaj.
Wartość odżywcza (na 1 porcję)
| Składnik | Na porcję |
|---|---|
| Kalorie | 320 kcal |
| Białko | 9 g |
| Tłuszcz | 19 g |
| Węglowodany | 30 g |
| Błonnik | 3 g |
| Cukier | 3 g |
| Sód | 620 mg |
📹 Zobacz przepis wideo na naszym kanale Telegram
Wskazówki i wariacje
- Grubość plastrów ma kluczowe znaczenie: 2–3 mm zapewnia równomierne pieczenie i delikatną strukturę. Jeśli plasterki są grubsze, wydłuż pieczenie pod folią o 10–15 minut.
- Wybierz ser dobrze się topiący i wyrazisty w smaku: gruyère, emmentaler, cheddar albo mieszankę z parmezanem dla mocniej zrumienionej skórki.
- Bez folii wierzch rumieni się szybciej: jeśli skórka zbrązowieje zbyt wcześnie, ponownie przykryj naczynie i dopiecz gratin do miękkości.
- Aromaty: do czosnku i gałki dodaj świeży tymianek lub rozmaryn; dla ostrzejszej nuty wsyp szczyptę wędzonej papryki.
- Na zapas: gratin możesz złożyć wcześniej i przechowywać w lodówce do 12 godzin, a upiec tuż przed podaniem. Gotowe danie dobrze odgrzewa się w 160°C przez 15–20 minut pod folią.
- Bez laktozy: użyj śmietanki i mleka bez laktozy; roślinna śmietanka 20% też się sprawdzi, ale do sosu dodaj 1 łyżeczkę skrobi kukurydzianej.
Podanie
Podawaj jako samodzielne danie z sałatą z lekkim winegretem albo jako dodatek do pieczonego drobiu, steku czy łososia. Przed podaniem oprósz świeżym tymiankiem lub szczypiorkiem i dodaj kilka płatków soli morskiej dla wyraźniejszego akcentu.
Najczęstsze pytania
Czy można przygotować gratin bez mleka, tylko na śmietance?
Tak, zastąp mleko dodatkowym 200 ml śmietanki. Sos będzie bardziej intensywny i gęstszy. W razie potrzeby lekko zmniejsz ilość sera albo dodaj odrobinę gałki muszkatołowej dla równowagi smaku.
Co zrobić, jeśli nie mam mandoliny?
Użyj ostrego noża. Staraj się kroić możliwie równo i cienko; mniej równe plasterki możesz ułożyć na spodzie, a najładniejsze zostawić na wierzch.
Jak sprawdzić, czy gratin jest gotowy?
Włóż cienki nóż w środek — powinien wchodzić bez oporu, a wierzch powinien być złocisty i lekko chrupiący.
Czy można zamrozić gratin?
Nie jest to zalecane: po zamrożeniu sos śmietanowy może się rozwarstwić, a ziemniaki zmieniają strukturę. Lepiej przechowywać danie w lodówce do 3 dni i odgrzewać pod folią.
Czym zastąpić tymianek?
Sprawdzi się rozmaryn, ale bardzo oszczędnie, majeranek albo mieszanka ziół prowansalskich. Możesz też całkiem z niego zrezygnować — gratin będzie pyszny również bez ziół.